Zespół pałacowo-parkowy

Zespół pałacowo-parkowy – dawniej i dziś
Aleja grabowa

Do naszych czasów nie zachowały się żadne wiadomości dotyczące pierwotnego założenia pałacowego w Krasnem. W XVII wieku znajdował się tu drewniany dwór otoczony parkiem. Pierwsze dostępne informacje dotyczące rezydencji łączą się z budynkiem zajazdu w stylu klasycystycznym (dziś nieistniejącym), wybudowanym na przełomie XVIII/XIX wieku. Z tego samego okresu pochodzi, istniejąca do dziś, wybudowana na południowo – wschodnim skraju parku murowana oficyna. Budowlę tę wzniesiono na przełomie XVIII /XIX.

Sytuacja się zmieniła kiedy właścicielem Krasnego został Ludwik Krasiński. Postanowił on stworzyć tu główną rezydencję, która stałaby się zarówno centrum życia rodzinnego, miejscem reprezentacyjnym, a także ośrodkiem administrowania majątkiem. Na początku 1860 r. Krasiński zamówił u architekta Zygmunta Rospendowskiego projekt pałacu wraz z budynkami gospodarczymi.
Pałac

Nowy pałac w Krasnem został zbudowany w latach 1860-1862 w stylu nawiązującym do nieregularnej willi włoskiej, popularnym w architekturze w 2. połowie XIX w. Był budynkiem murowanym, otynkowanym i podpiwniczonym. Wybudowano go na planie wydłużonego prostokąta, z nieznacznie wystającymi ryzalitami bocznymi i środkowymi. W szczycie pałacu, nad głównym wejściem w ryzalicie środkowym, znajdował się kartusz herbowy Ślepowron wraz z dewizą rodową Krasińskich – Amor Patriae Nostra Lex. Natomiast elewacje pierwszych pięter ryzalitów bocznych
i środkowy elewacji ogrodowej i frontowej otrzymały, umieszczone w niszach, następujące popiersia: Stefana Czarnieckiego, Stanisława Koniecpolskiego, Pawła Sapiehy, Jana Zamoyskiego oraz Stanisława Żółkiewskiego.

Wnętrze pałacu zostało rozplanowane bardzo funkcjonalnie. Pomieszczenia reprezentacyjne zlokalizowano na parterze części centralnej (sień, jadalnia, salon, pokój bawialny). W skrzydle prawym znajdowały się pomieszczenia związane z administracją majątku (kancelaria, kasa oraz pokój rządcy). Pokoje mieszkalne umieszczono w lewym skrzydle i prawym ryzalicie od strony elewacji ogrodowej.

Pałac został rozebrany na początku II wojny światowej, po przejęciu majątku Krasne przez gauleitera i nadprezydenta Prus Wschodnich – Ericha Kocha. Na miejscu dawnego pałacu Ludwika Krasińskiego stanęła w 1940 roku willa z betonowymi schronami, którą Niemcy wysadzili
w powietrze 17 stycznia 1945 roku, kiedy to wycofywali się z ziemi ciechanowskiej. Dziś w parku pozostały tylko gruzy. Podczas wojny pałac stracił także bibliotekę pałacową oraz oryginalne wyposażenie.
Park i wieża przybramna (wodociągowa)

Pałac otoczony był parkiem i ogrodem pałacowym, założonym w XVII w. przez Krasińskich. Przekształcano go w XIX – XX, a ostatecznie ukształtowano w latach 1902-1907 według projektu Waleriana Kronenberga, pod nadzorem ogrodnika Franciszka Szaniora, dzięki staraniom ówczesnej właścicielki Krasnego, Marii Ludwiki z Krasińskich ks. Czartoryskiej. Zajmuje on powierzchnię około 22 ha. Jest to park krajobrazowy, z długimi szpalerami grabowymi i duktami widokowymi. W części północno-wschodniej parku znajdują się dwa stawy o pow. 3 ha, o kształcie wiązanych liter „D” i „K”. Prawdopodobnie są to inicjały Dominika Krasińskiego lub Jana Dobrogosta Bonawentury Krasińskiego. Pośrodku stawu w formie litery „D” znajduje się wysepka. Stawy otoczone są grabowymi szpalerami, które niegdyś przycinano – dzisiaj są to wysokie drzewa tworzące aleję o długości ok. 1,5 km. Roślinność parku wzbogacono o nowe gatunki drzew i krzewów, także egotycznych, które w tym celu sprowadzono z południowej Europy i Kanady.

Z inicjatywy Ludwika Krasińskiego park został otoczony murem z bramą wjazdową i usytuowaną przy niej okazałą neogotycką wieżą przybramną. Wieżę (basztę) zbudowano między 1870 a 1895 r. wg projektu architekta Wincentego Rakiewicza. Zaprojektowana została jako budowla o charakterze obronnym, co dodatkowo podkreślono poprzez usytuowanie przy bramie wjazdowej. Jej wygląd zewnętrzny, nawiązujący do średniowiecza, miał świadczyć o starożytnym pochodzeniu rodu Ludwika Krasińskiego. Ponadto elewację wieży zdobiła płaskorzeźba, która przedstawiała kartusz herbowy Krasińskich – Ślepowron. Pierwotnie wieża była trzykondygnacyjna i pełniła funkcję pawilonu parkowego z punktem widokowym. O powyższym zastosowaniu świadczył taras widokowy, który został umieszczony na szczycie wieży i skąd można było oglądać okolicę. W wieży znajdowały się również pomieszczenia dla służby folwarcznej.

Około 1914 r. została przebudowana i od tego czasu stała się wieżą wodociągową (ciśnień), transportującą wodę do zabudowań dworskich. Prawdopodobnie wtedy też podwyższono ją o czwartą kondygnację oraz pokryto taras widokowy czterospadowym dachem.

Od 1988 r. w wieży działał Gminny Ośrodek Kultury. W czerwcu 2014 r. utworzono w niej ekspozycję Muzeum Krasińskich.

Mimo że dzisiaj park jest zaniedbany, widoczny jest układ stawów i alei grabowych, a wśród zachowanego drzewostanu znajdują się takie gatunki, jak: miłorząb, leszczyna turecka, korkowiec amurski, jodła kalifornijska czy kasztan jadalny.