Miasto i gmina Ciechanów

Gmina Ciechanów

Gmina wiejska, leżąca w bezpośrednim sąsiedztwie Ciechanowa, obszarowo jest jedną
z największych gmin w powiecie ciechanowskim. Bliskość Ciechanowa oraz położenie na skrzyżowaniu dróg krajowych i wojewódzkich stwarza dogodne warunki dla rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości w gminie. Najważniejsze jest jednak rolnictwo – użytki rolne zajmują ponad 70 proc. jej powierzchni.

Wyjątkowo zróżnicowany geograficznie teren gminy, z niepowtarzalnym i pięknym krajobrazem, czystym powietrzem, zielenią i innymi bogactwami natury, sprzyja rozwojowi aktywnego wypoczynku i turystyki. Tereny te są częścią Zielonych Płuc Polski.

Na terenie gminy znajduje się wiele pomników przyrody oraz kilka niewielkich acz urokliwych zabytków. Wśród nich są:

Bardonki – zespół podworski z 2. połowy XIX w., należący dawniej do Ordynacji Krasińskich
w Opinogórze. W drewnianym dworku znajduje się leśniczówka, obok niej park krajobrazowy
z meblami kamiennymi z XIX w.

Chotum  – drewniany kościółek filialny p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej, zbudowany w 1644 r. Wyposażenie świątyni pochodzi z XVIII w.

Niestum, Rydzewo i Sokołówek – parki krajobrazowe z XIX w.

Ujazdowo – dwór murowany z ok. 1930 r. i park krajobrazowy z XIX w.

Ciechanów jest stolicą północnego Mazowsza. Miasto leży w centralnej części kraju w dolinie rzeki Łydyni, na terenach ekologicznie czystych włączonych w obszar Zielonych Płuc Polski oraz na skrzyżowaniu ważnych szlaków komunikacyjnych łączących wschód z zachodem kraju (droga krajowa nr 60) oraz północ z południem.

Historia miasta sięga okresu VII-X w. Badania archeologiczne potwierdzają istnienie na tym terenie niewielkiej osady, która w kolejnych wiekach przekształciła się w gród.

Pierwsza wzmianka o Ciechanowie pochodzi z 1065 r. W XII w. gród był wielokrotnie najeżdżany przez plemiona Pomorzan, Prusów, Jaćwingów i Litwinów, a później przez Zakon Krzyżacki. Był wówczas jednym z najważniejszych ośrodków obronnych na północnym Mazowszu.

W 1266 r. książę czerski Konrad II nadał Ciechanowowi prawa miejskie.

Pomyślny okres dla miasta trwał od XIV do XVI w. za rządów książąt mazowieckich. Po wygaśnięciu linii Piastów Mazowieckich, w 1526 r. Ciechanów wraz z całym Mazowszem włączono do Korony. Miasto wraz z okolicami przekazane zostało jako wiano ślubne królowej Bonie, która przyczyniła się znacznie do jego rozwoju.

W XVII w. nastąpiło załamanie, które przyszło wraz z najazdem Szwedów, zarazami
i pożarami. Pewne przejawy ożywienia wystąpiły dopiero pod koniec XVIII w.

Do końca istnienia Rzeczypospolitej Ciechanów zachował funkcję starostwa grodowego
i centrum Ziemi Ciechanowskiej. Po II rozbiorze Polski był stolicą województwa ciechanowskiego, ale już po III rozbiorze stał się miastem prowincjonalnych włączonym do powiatu przasnyskiego.

W 1806 r. podczas kampanii Napoleona na Mazowszu miasto zostało ograbione i zniszczone. W XIX w. ludność Ciechanowa aktywnie wspierała dążenia niepodległościowe, biorąc udział
w walkach powstańczych.

Funkcje powiatowe odzyskał Ciechanów dopiero w 1867 r. i dzięki temu nastąpiło kolejne ożywienie gospodarcze miasta. W 1877 r. przez miasto przeprowadzona została linia Kolei Nadwiślańskiej, a w 1882 r. wybudowano cukrownię.

W czasie I wojny światowej na przełomie lat 1914/1915 miasto zostało poważnie zniszczone. Kolejny rozwój gospodarczy i kulturalny w latach II Rzeczypospolitej przerywa wybuch II wojny światowej. Ciechanów wcielono do Rzeszy i przemianowano na Zichenau – stolicę Rejencji Ciechanowskiej. Rozpoczęła się eksterminacja ludności polskiej i żydowskiej. Ciechanów został wyzwolony 17 stycznia 1945 r. przez wojska radzieckie.

W okresie powojennym następuje szybki rozwój gospodarczy miasta, które staje się jednym
z ważniejszych ośrodków gospodarczo-kulturalnych na północnym Mazowszu. Najlepszym okresem dla miasta był jego awans na stolicę województwa z dniem 1 czerwca 1975 r. Wraz z nową reformą podziału terytorialnego państwa, od 1 stycznia 1999 r. Ciechanów znów stał się miastem powiatowym.

Szlak zabytków w mieście tworzą:

Zamek Książąt Mazowieckich – zbudowany został w XIV w. przez księcia mazowieckiego Siemowita III jako zamek obronny. Jednak z biegiem czasu jego funkcja uległa zmianom. Za czasów królowej Bony został przebudowany na renesansową rezydencję. Zmiany architektoniczne najbardziej dotyczyły części mieszkalnej zamku. Po opuszczeniu Polski przez Bonę zamek zaczął popadać w ruinę. W następnym okresie zniszczenia zamku dopełniły najazdy szwedzkie i kolejne rozbiory Polski. Jako ruina istniał do 2. połowy XX w.

W latach 60. XX w. rozpoczęto proces odbudowy zamku, który w końcu stał się obiektem muzealnym, o charakterze „trwałej ruiny”, z niewielką ekspozycją muzealną na basztach i
w zrekonstruowanej piwnicy zamkowej, tzw. „sali gotyckiej”. W 2005 r. Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie, dzierżawca obiektu, ogłosiło konkurs na rewitalizację zamku, chcąc ożywić obiekt. Rozpoczęto ponownie badania archeologiczne i wykonano projekt odbudowy, wpisując w starożytne mury nowoczesną architekturę i nowe funkcje. Nie można było zamku zrekonstruować w jego historycznym kształcie, gdyż brak jest jakichkolwiek jego rysunków z okresu średniowiecza
i renesansu. W latach 2007-2013 przeprowadzono rewitalizację obiektu.

Zamek Książąt Mazowieckich w Ciechanowie po rewitalizacji nabrał nowego wyglądu
i funkcjonalności. Nowowybudowany obiekt architektoniczny, Dom Mały, znacząco powiększył możliwości ekspozycyjne. Oprócz tego odnowiono mury zamkowe oraz baszty.

Kompleks poklasztorny parafii św. Tekli:

Kościół gotycki – obecnie p.w. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny. Wzniesiony przez księcia Siemowita i jego żonę Eufemię w połowie XIV w. dla sprowadzonego do Ciechanowa Zakonu Augustianów. Świątynia przez wieki była kilkakrotnie niszczona i przebudowywana. Zakon Augustianów uległ kasacie po powstaniu styczniowym, podziemia kościoła kryją szczątki zakonników.

Brama-dzwonnica – znajduje się u wejścia do kościoła poaugustiańskiego, pochodzi z 2. połowy XIX w. Składa się z trzech arkad ostrołukowych.

Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny – dawny kościół farny, murowany, późnogotycki, trójnawowy. Uszkodzony w czasie wojen szwedzkich w 1657 r. oraz na początku XVIII w. Wyremontowany w 1781 r. W 1807 r. zajęły go wojska napoleońskie. Przekształcono go wówczas
w piekarnię i siedzibę intendentury. Spaleniu uległo wówczas drewniane wyposażenie kościoła. Dzięki funduszom gen. Wincentego Krasińskiego kościół wyremontowano w latach 1822-1823. Gen. Krasiński w 1840 r. podarował też Farze relikwie św. Feliksa. Następny remont świątyni przeprowadzono dopiero w latach 1913-1920 wg projektu Stefana Szyndlera. W murach ciechanowskiej fary odbywały się sejmiki ziemskie szlachty mazowieckiej. Obok kościoła, od jego początków aż do poł. XIX w. znajdował się cmentarz.

Dzwonnica na Farskiej Górze – neogotycka dzwonnica z 1889 r. Powstała ona na miejscu poprzedniej, drewnianej z XVII w. Dzwony w niej wiszące zrabowane były przez wojska napoleońskie, a później przez Niemców w czasie dwóch wojen światowych.

Cmentarz parafialny – najstarszy cmentarz przy ul. Płońskiej, gdzie grzebano zmarłych od 1828 r. Znajdują się tu groby powstańców, działaczy społecznych, uczestników rewolucji oraz mogiły poległych i pomordowanych w czasie II wojny światowej.

Ratusz – znajduje się na północnej stronie rynku. W zniesiony został w 1844 r. wg projektu architekta Henryka Marconiego w stylu neogotyckim. W panoramie miasta stanowi piękny architektoniczny akcent, wyróżniający się lekkością i urokiem. Do dnia dzisiejszego jest siedzibą władz miejskich.

Kamienica secesyjna Brudnickich – jest usytuowana przy ul. Ks. Piotra Ściegiennego
2. Zbudowana w 1912 roku, w XX w. odrestaurowana, stała się jednym z najładniejszych budynków w Ciechanowie.

Siedziba Muzeum Szlachty Mazowieckiej – budynek ekspozycyjny znajdujący się przy ul. Warszawskiej 61. Powstał w 1924 roku wg projektu ciechanowskiego architekta Jerzego Korczaka z przeznaczeniem na bank mieszczańsko-rolniczy. W 1984 roku budynek stał się własnością Muzeum i obecnie pełni głównie funkcję wystawienniczą. Odbywają się tu również liczne koncerty, wykłady oraz warsztaty i lekcje muzealne.

Ze współczesnych obiektów architektonicznych w Ciechanowie na uwagę zasługuje:

Wieża ciśnień – wzniesiona w latach 70. XX w., formalnie jest wieżowym zbiornikiem wyrównawczym, nie zaś wieżą ciśnień, jednak pod taką obiegową nazwą funkcjonuje w Ciechanowie. Od lat osiemdziesiątych wieża stoi opuszczona. Plany urządzenia tu tarasu widokowego (wieża stoi na jednym z najwyżej położonych miejsc w mieście, 143 m n.p.m.) i restauracji nie powiodły się
z powodu złego stanu technicznego. Obecnie obiekt nie jest użytkowany. W 2014 r. w plebiscycie portalu The Word Geography ciechanowska wieża znalazła się na 5. miejscu najbardziej niezwykłych wież na świecie.