Gmina Sońsk

Gmina Sońsk położona jest w południowej części powiatu ciechanowskiego. Przez jej terytorium przechodzą drogi krajowe i wojewódzkie, ale najważniejsza jest linia magistrali kolejowej Warszawa-Gdańsk. Sońsk to gmina typowo rolnicza, w której użytki rolne zajmują obszar ponad 80 proc. Teren gminy jest słabo zalesiony.

Pierwsza wzmianka historyczna dotycząca wsi Sońsk pochodzi z 1385 r. Położenie Sońska na brzegiem rzeki Sony wskazuje, że miejsce to miało duże znaczenie obronne. Świadczy o tym grodzisko (okopy z podziemnymi lochami przy lewym brzegu Sony). Nazwane zostało szwedzkim okopem, gdyż w dobie potopu  szwedzkiego w XVII w. pełniło rolę fortyfikacji. W XIX w. na terenie gminy miały miejsce liczne działania wojenne. W 1806 r. pod Łopacinem znajdowała się kwatera główna cesarza Napoleona Bonaparte. W czasie powstania styczniowego, pod Sarnową Górą, rozegrała się jedna z ostatnich bitew powstańczych na północnym Mazowszu. Sarnowa Góra była też miejscem zaciekłych walk z wojskami bolszewickimi w 1920 r.

Na terenie gminy warto zobaczyć:

Ciemniewko – kościół parafialny p.w. św. Mikołaja, drewniany, wzniesiony ok. 1880 r. Obok dzwonnica drewniana z końca XIX w. Wokół kościoła ogrodzenie murowane wraz z wbudowanymi
w nie 4. kapliczkami, bramą i furtami z lat ok. 1890-1900.

Gąsocin – budynek dworca kolejowego z końca XIX w. Przez miejscowość, będącą dawniej typową osadą kolejarską, przebiegała linia Kolei Nadwiślańskiej – Warszawa-Ciechanów-Mława-Prusy Wschodnie. Drewniany budynek dworca, w stylu architektury rosyjskiej, był bardzo wytworny, jak na owe czasy. Podziwiali go i pisali o nim Maria Dąbrowska, Bolesław Prus, Henryk Sienkiewicz i Stefan Żeromski.

Gołotczyzna – znajduje się tu Oddział Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. Do zespołu muzealnego należą:

– Krzewnia – willa Aleksandra Świętochowskiego (1849-1938), w której przez wiele lat żył i tworzył. Otwarto w niej Muzeum Pozytywizmu, gdzie można zobaczyć zachowany gabinet pisarza, bibliotekę
i jadalnię. Przed budynkiem muzeum stoi popiersie pisarza wg projektu rzeźbiarza Stanisława Łodziany.

W budynkach gospodarskich można zobaczyć pojazdy, narzędzia i maszyny rolnicze
z początku XX w.;

– Dworek Aleksandry Bąkowskiej – w dworku dziedziczki dóbr w Gołotczyźnie urządzona jest stała ekspozycja – „Szlachta mazowiecka w malarstwie i wnętrzach”, gdzie można zobaczyć wnętrza mieszkalne i galerię portretu szlachty mazowieckiej. Druga ekspozycja poświęcona jest samej właścicielce posiadłości, Aleksandrze z Sędzimirów Bąkowskiej, która zrezygnowała z dostatniego, wygodnego życia, całkowicie poświęcając się pracy na rzecz chłopów. Trzecia ekspozycja to malarstwo i rzeźba Józefa Piwowara.

Przed dworkiem stoi posąg Aleksandry Bąkowskiej autorstwa Jana Stępkowskiego. Organizowane są tu koncerty fortepianowe, wieczory poezji i imprezy okolicznościowe.

Również na terenie przylegającego parku krajobrazowego z 2. polowy XIX w. odbywają się imprezy plenerowe. W maju są to „Kwiaty ogrodów”, a we wrześniu – „Zajazd szlachecki”. Obie imprezy cieszą się dużym zainteresowaniem wśród mieszkańców okolic Ciechanowa, jak i turystów
z całej Polski.

W Gołotczyźnie znajduje się jedna z najstarszych w Polsce szkół rolniczych. Została ona założona w 1909 r. przez Aleksandrę Bąkowską. Początkowo miała charakter szkoły dla dziewcząt, gdzie były przygotowywane do pracy w gospodarstwie wiejskim. Placówkę oświatową dla chłopców stworzył w 1912 r. Aleksander Świętochowski, przekazując na ten cel pieniądze z nagrody, jaką otrzymał od społeczeństwa polskiego za swoje zasługi. Szkołę tę nazwano Bratne. Po II wojnie światowej obie szkoły przekształcono w Technikum Rolnicze. Dzisiaj działa ono pod nazwą Zespółu Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego im. Aleksandra Świętochowskiego.‎

Sarnowa Góra – to wieś, której nazwę umieszczono na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie. W jej pobliżu w dniach 15-18 sierpnia 1920 r. oddziały 18. Dywizji Piechoty pod dowództwem gen. Franciszka Krajowskiego stoczyły bitwę z wojskami bolszewickimi. Bitwa ta była przełomowa i stała się jednym z ważniejszych epizodów bitwy warszawskiej 1920 r., potocznie nazywanej cudem nad Wisłą. W 2005 r. na terenie pola bitwy postawiono pamiątkowy głaz oraz tablicę informacyjną.

Na uwagę zasługują również obiekty zabytkowe w miejscowościach: Koźniewo Wielkie – zespół podworski z 2. połowy XIX w.; Łopacin  – drewniany kościół parafialny p.w. św. Leonarda
i drewniana dzwonnica – oba obiekty z XVIII w.; Ślubowo – kościół filialny, drewniany, z przełomu XVIII/XIX w. oraz zespół dworski z XIX w.